|
Termin probiotyk pochodzi od greckich słów pro bios - dla życia i oznacza żywy mikroorganizm, który po spożyciu wykazuje korzystny wpływ na organizm gospodarza. Historia probiotyków jest stosunkowo krótka. Odkrył je na początku XX wieku Ilia Miecznikow zauważając pozytywne działanie jogurtu zawierającego jeden ze szczepów bakterii kwasu mlekowego. Zanim jednak wprowadzono na rynek pierwszy celowo wyprodukowany produkt probiotyczny upłynęło aż 70 lat. Dziś mamy już pewien wybór żywności probiotycznej, ale o samych probiotykach wciąż wiemy stosunkowo niewiele.
Dotychczas wyizolowano zaledwie kilka szczepów probiotycznych, wśród których najlepiej zbadane i najczęściej stosowane są Lactobakterie. Kryteria, które postawili naukowcy tym korzystnym dla nas drobnoustrojom, są bardzo surowe. Prawdziwy probiotyk to taki, który: pochodzi z naturalnej mikroflory jelitowej człowieka, potrafi przeżyć drogę przez nieprzyjazne kwaśne środowisko układu pokarmowego, a gdy dotrze już na miejsce, czyli do jelita, zdoła przylgnąć do jego ścianki i "założyć rodzinę".
Waleczne mikroby
Mechanizmy działania probiotyków nie zostały jeszcze do końca poznane. Wszystko jednak wskazuje na to, że są one niczym waleczni żołnierze, którzy, jeśli tylko jest ich pod dostatkiem, potrafią bronić naszego organizmu niczym profesjonalna armia. Uszczelniają w tym celu ściany nabłonka jelitowego tak, aby nie przedostawały się przez niego do krwi szkodliwe substancje. Ponadto w jakiś tajemniczy sposób komunikują się z naszym systemem odpornościowym prosząc o posiłki w postaci przybocznej gwardii ustroju - obronnych limfocytów. Do tego wygrywają z bakteriami chorobotwórczymi konkurencję o substancje odżywcze pozbawiając je w ten sposób niezbędnych środków do życia.
 Probiotyki poprawiają funkcjonowanie śluzówki układu pokarmowego, stymulują działanie układu odpornościowego, syntetyzują substancje odżywcze i ułatwiają ich biodostępność, łagodzą objawy nietolerancji laktozy, redukują ryzyko pojawienia się alergii u obciążonych nim osób oraz zmniejszają prawdopodobieństwo wystąpienia niektórych nowotworów.
Specyficzną cechą bakterii probiotycznych jest ich zdolność przedostawania się w stanie żywym do jelita grubego, osiedlania się w nim i rozmnażania. Oddziałują one korzystnie na stan zdrowotny przewodu pokarmowego, a w konsekwencji na stan naszego zdrowia.
Dobroczynne bakterie kwasu mlekowego znajdują się w takich produktach jak Probio Balance lub AC Zymes firmy CaliVita
Aby flora bakteryjna jelit mogła się prawidłowo namnażać i skolonizować nasz przewód pokarmowy potrzebne jest odpowiednie środowisko w jelitach. Tutaj z pomocą przychodzą nam prebiotyki – składniki pokarmowe nie trawione przez nasz organizm a które są pożywką dla bakterii Lactobacillus acidophilus.
 Lactobacillus acidophilus - „dobra" bakteria.
Lactobacillus acidophilus to względnie beztlenowa pałeczka Gram-dodatnia. Wraz z kilkunastoma innymi gatunkami bakterii rodzaju Lactobacillus powszechnie zasiedla środowisko roślinne i zwierzęce, a także wchodzi w skład naturalnej flory przewodu pokarmowego człowieka. Występuje w mikroflorze jamy ustnej, we wszystkich odcinkach przewodu pokarmowego, w układzie moczowo-płciowym, a szczególnie często kolonizuje pochwę u kobiet.
Najczęściej identyfikowane gatunki oprócz Lactobacillus acidophilus to: Lactobacillus casei i Lactobacillus fermenrum.
Bakterie te powszechnie nazywane bakteriami kwasu mlekowego (LAB - Lactic Acid Bacteria) są również wykorzystywane w przemyśle spożywczym do przeprowadzania fermentacji mleka i produkcji jogurtów czy kefirów.
Pośrednio to dzięki tej właściwości odkryto bakterię Lactobacillus acidophilus i jej szczególnie korzystne działanie. Ponad 90 lat temu laureat nagrody Nobla, Ilia J. Mieczników zauważył, że w niektórych częściach południowej Europy ludzie żyją dużo dłużej niż gdzie indziej. Przeprowadziwszy badania stwierdził, że pożywienie tamtejsze zawiera dużą ilość zsiadłego mleka, w którym znajduje się pewna bakteria. Ponieważ mieszkańcy tych okolic regularnie spożywali zsiadłe mleko, w ich układzie trawiennym bakteria ta była stale obecna. Była to właśnie pałeczka kwasu mlekowego.
Również współczesne obserwacje potwierdzają, że zarówno ludzie jak i zwierzęta nie posiadające w przewodzie pokarmowym bakterii kwasu mlekowego są bardziej podatne na zakażenia jelitowe, powodujące w konsekwencji zaburzenia równowagi drobnoustrojowej przewodu pokarmowego gospodarza. Z kolei powstałe zaburzenia w składzie flory fizjologicznej układu trawiennego prowadzą do:
- Eliminacji naturalnych producentów witamin z grupy B i K.
- Dysbakteriozy, czyli do nadmiernego namnażania - wobec braku naturalnej konkurencji - bakterii patogennych oraz nadkażania bakteriami i grzybami. Skutkiem tego jest upośledzenie procesów wchłaniania tłuszczów (bo dekoniugacji ulegają kwasy żółciowe) oraz wzmożone wydalanie tłuszczów z kałem. Poza tym wzrost stężenia kwasów żółciowych i wzrost stężenia nie wchłoniętych produktów prowadzi do podrażnienia śluzówki przewodu pokarmowego i na tej drodze do utraty wody i elekrolitów, czyli biegunki sekrecyjnej. Dochodzi również do zaburzenia wchłaniania białek, węglowodanów i wzrostu procesów fermentacyjnych.
- Rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego wywołanego przez Clostridium difficile, którego pierwotną przyczyną jest przewlekła antybiotykoterapia. Antybiotyki, które najczęściej wywołują poantybiotykowe zapalenie jelit to: neomycyna, linkomycyna, klindamycyna i cefazolina.
- Lactobacillus acidophilus ma zdolność zapobiegania i leczenia tych zaburzeń na drodze hamowania rozwoju bakterii patogennych. Najlepiej poznanym i udowodnionym mechanizmem działania bakterii kwasu mlekowego jest antagonizm, a polega on na eliminacji innych drobnoustrojów, w tym chorobotwórczych, za pomocą:
- znacznego obniżenia pH przewodu pokarmowego, które może dochodzić do wartości poniżej 4,5 dzięki wytwarzanym przez LAB metabolitom fermentacji glukozy, takim jak: kwas mlekowy, kwas octowy czy kwas propionowy,
- produkcji nadtlenku wodoru,
- współzawodnictwa LAB z innymi drobnoustrojami flory jelitowej o składniki pokarmowe,
- syntezy swoistych związków antybakteryjnych (bakteriocyn), takich jak: laktocyna (Lactobacillus spp.), czy acydofilina (Lactobacillus acidophilus).
Dzięki tym antagonistycznym właściwościom, bakterie kwasu mlekowego zasiedlające ludzki przewód pokarmowy hamują in vivo namnażanie się bakterii patogennych dla jelita, a w następstwie wytwarzanie przez nie toksyn. Wykazano, że LAB działają antagonistycznie na pałeczki Gram-ujemne, takie jak: Shigella, Salmonella, Klebsiella, Escherichia colli; na ziarenkowce Gram-dodatnie, takie jak np. gronkowiec złocisty i na grzyby np. Candida albicans.
Lactobacillus acidophilus ma zdolność neutralizowania amin toksycznych i hamowania procesów gnilnych w jelicie i na tej drodze również przywraca równowagę drobnoustrojową przewodu pokarmowego.
Istnieją także wstępne badania, zakończone bardzo pozytywnymi wynikami, na temat redukcji poziomu cholesterolu dietą zawierającą pałeczki Lactobacillus acidophilus. Następne badania będą miały na celu dobrać dawkę bakterii, która dawałaby najkorzystniejszy efekt redukujący poziom cholesterolu w surowicy.
Lactobacillus acidophilus odgrywa również ważną rolę w procesie trawienia i wpływa na stan odżywienia, np.:
- poprawia trawienie i apsorbcję białka,
- zwiększa trawienie i apsorbcję tłuszczów,
- może zwiększać apsorbcję i retencję
- pierwiastków takich jak, np.: fosfor, wapń, żelazo,
- bierze udział w syntezie witaminy B
- i prawdopodobnie witaminy K.
Udokumentowano również stymulujący wpływ Lactobacillus acidophilus na układ odpornościowy, polegający na wzroście aktywności makrofagów i limfocytów. Efektem tego jest wzrost siły i skuteczności odpowiedzi typu komórkowego układu odpornościowego. Być może Lactobacillus acidophilus okaże się pomocny w leczeniu chorób autoimmumologicznych, jak np.: reumatoidalne zapalenie stawów.
Z szeregu wymienionych, cennych właściwości jakie posiada Lactobacillu acidophilus i inne pałeczki kwasu mlekowego wynikają wskazania do jej zastosowania. Są to wszystkie stany, które zaburzają równowagę flory bakteryjnej przewodu pokarmowego:
- antybiotykoterapia
- sterydoterapia
- głodzenie
- zapalenie jelit
- zatrucie pokarmowe
- antykoncepcja doustna
- nadużywanie alkoholu
- nadużywanie kofeiny
- chlorowana i fluorowana woda
- stres
Są to również te stany, w których zostaje zaburzona równowaga flory bakteryjnej w innych miejscach bytowania pałeczki kwasu mlekowego:
- zakażenia układu moczowego,
- zakażenia układu płciowego.
Na szczególną uwagę zasługuje bardzo duża skuteczność Lactobacillus acidophilus w leczeniu zakażeń grzybami Candida albicans.
Grzybica może rozwinąć się w wyniku zastosowanej antybiotykoterapii lub pod wpływem jednego z czynników wymienionych powyżej i doprowadza do biegunki, zaparcia lub innych zaburzeń trawienia. Grzybica może pojawić się poza przewodem pokarmowym np.: w płucach, na rękach, nogach, palcach, pod paznokciami bądź w pochwie. W ostatnich latach w Polsce grzybica skóry, jako skutek uboczny stosowanych zbyt często kuracji antybiotykowych, stała się choroba nagminną.
Także trądzik i inne problemy skórne mogą być leczone przez Acidophilus.
W wyniku wielu badań udało się wyselekcjonować szczepy o szczególnie korzystnych właściwościach, za które przede wszystkim uważa się antagonistyczne działanie wobec innych drobnoustrojów a w szczególności tych, które są chorobotwórcze dla człowieka.
Podsumowanie
Suplementacja diety (szczególnie niepełnowartościowej) preparatami zawierającymi pałeczki kwasu mlekowego (Probio Balance lub AC Zymes) jest wciąż niedocenionym sposobem zapobiegania i leczenia szeregu niekorzystnych powikłań ze strony przewodu pokarmowego jak: biegunki, zapalenia jelit, zatrucia pokarmowe oraz ze strony innych układów np.: stany zapalne układu moczowo-płciowego.
Przyczyną tych dolegliwości są zaburzenia w składzie fizjologicznej flory bakteryjnej.
Dostarczanie pałeczek Lactobacillus acidophilus jest wyjątkowo prostym sposobem terapii. Szczepionka stosowana doustnie skutecznie zapobiega zmianom składu ilościowego i jakościowego bakterii w przewodzie pokarmowym występującym pod wpływem leczenia antybiotykami, chroni przed nadmiernym rozmnażaniem drożdży, pleśni i grzybów. Stosowana dopochwowo w upławach zapobiega zmianom we florze bakteryjnej pochwy.
Można także korzystać z dostępnych na rynku preparatów, zawierających liofilizowaną zawiesinę żywych pałeczek kwasu mlekowego np. produktu Probio Balance lub AC Zymes firmy CALIVITA. Każde opakowanie tego preparatu zawiera 100 kapsułek, a każda z nich zawiera 2 miliardy żywych bakterii.
lek. med. Agnieszka Sękowska
Nutrition & Health kwiecień 1999
|
